Bestel nu op Bornmeer.nl - Boer Gerben Feitsma

home

over bornmeer

auteurs

fondslijst

info voor boekhandel

nieuwsbrief

weblog

contact

Op komst

home > Fryslân > Non-fictie > Boer Gerben Feitsma

klik op de afbeelding om deze te vergroten.

Oebele Vries

Boer Gerben Feitsma

ISBN: 9789056151928

ondertitel: Portret van een Friese NSB-burgemeester
vertaler:
oorspronkelijke titel:
illustrator:
nur: 681
bindwijze: ing
taal: nl
pagina's: 208

prijs incl. BTW € 19.90

aantal:

Hoe was het voor een NSB’er om burgemeester in oorlogstijd te zijn? Op 1 september 1941 kreeg de gemeente Kollumerland een nationaal-socialist als burgemeester in de persoon van Gerben Feitsma, een hereboer, die eerder raadslid in dezelfde gemeente was geweest voor een andere, democratische, partij. Hoe is hij NSB’er geworden? En hoe gaf hij vorm aan zijn burgemeesterschap? Wat was de rol van zijn veel bekender broer, de beruchte NSB’er mr. J. Feitsma, procureur-generaal bij het Amsterdamse – en tijdelijk ook het Leeuwarder – gerechtshof? Historicus Oebele Vries ontrafelt in deze biografie de levensloop van Feitsma, onderzoekt zijn drijfveren en beschrijft de praktijk van zijn optreden als burgemeester.

< terug

RECENSIES

Was Feitsma een NSB-burgemeester als zovelen en is hij wel een biografie waard? De Friese historicus Oebele Vries laat in dit heldere en weloverwogen boek zien dat het inderdaad loont om meer te weten te komen over deze boer, bestuurder en nationaalsocialist. [...] Vries geeft op basis van lokaal onderzoek al wikkend en wegend een totaalbeeld van Feitsma. Hieruit komt geenszins het aloude clichébeeld naar voren van de geradicaliseerde outsider die als machtswellusteling te werk ging. Feitsma blijkt een redelijk succesvolle hereboer, een man die al voor de oorlog middenin de maatschappij stond, tal van verantwoordelijkheden op zich nam en het avontuur niet schuwde.
(Peter Romijn in: Bijdragen en mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederland)

Tien jaar lang deed historicus Oebele Vries, docent Oudfries en Friese geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, onderzoek naar Feitsma. Hij schept een gedetailleerd beeld van de verhoudingen die Feitsma had met belangrijke kopstukken in het Kollumerland en Friesland van tijdens de oorlog. Naarmate de oorlog vordert krijgt Feitsma het steeds moeilijker als burgemeester. Er worden daden van verzet gepleegd. De tennisclub weigert een bord op te hangen met ‘Voor Joden verboden’. In mei 1943 is er de melkstaking in Kollum en omstreken. Groenteventer Sjouke Stel wordt dodelijk geraakt door een kogel als de politie de opstand de kop in wil drukken. Tegelijk beschrijft Vries hoe burgemeester Feitsma menig anti-Duitse daad door de vingers ziet. Zijn personeel op het gemeentehuis dreigt hij geregeld met het inschakelen van de SD (Sicherheitsdienst). Nooit komt het zover. Daarnaast moet hij op de hoogte zijn geweest van plekken waar (soms ook Joodse) onderduikers zich hadden verschanst. Waarschijnlijk heeft hij sommigen zelfs getrouwd. Vries laat zien hoe Feitsma’s soms op het oog opportunistische keuzes kunnen worden verklaard. Zijn boek biedt een interessante inkijk op een gemeentehuis in oorlogstijd.

(Fragment uit de recensie van Stef Altena in de Leeuwarder Courant 24 oktober 2008)

Dat lokale geschiedschrijving ook lezenswaard kan zijn voor mensen van buiten het betreffende gebied bewijst het boek Boer Gerben Feitsma – portret van een Friese NSB-burgemeester van RUG-historicus Oebele Vries. Het boek gaat over de opmerkelijke politiek-ideologische Werdegang (zoals Vries dit aanduidt) van hereboer Gerben Feitsma: diens ommezwaai van vrijzinnig-liberaal tot nationaal-socialistisch burgemeester in dienst van de bezetter. Is de casus op zich al interessant genoeg, Vries laat ook nog alle grijsschakeringen zien die zich bevinden tussen de noties ‘goed’ en ‘fout’ in de Tweede Wereldoorlog. De nieuwe burgemeester van Kollumerland liet bij zijn installatie in 1941 dreigende taal horen (‘wie niet voor is, is tegen’), gepaard gaand met een machtsdemonstratie die in een vredige plattelandsomgeving als Kollum als intimiderend moet zijn ervaren. Maar hij ging niet actief achter onderduikers aan, probeerde de Landwacht onder controle te houden en trad bij verschillende gelegenheden bemiddelend of sussend op wanneer de spanningen tussen de bezetter en gemeenteambtenaren of bevolking hoog opliepen. Bij de melkstaking van 1943 wist hij arrestanten vrij te pleiten en verschillende andere arrestaties te voorkomen. Feitsma kwam ook steeds meer tussen twee vuren te zitten: het uitvoeren van de bevelen van de Duitse autoriteiten enerzijds en het behartigen van de belangen van de bevolking anderzijds. Uiteindelijk draaide de politieke handel en wandel van Feitsma uit op een persoonlijk en maatschappelijk drama voor hemzelf en zijn familie. De keuze voor de NSB verklaart Vries vooral vanuit Feitsma’s landbouwpolitieke ideeën. De invloed van zijn broer, de fanatieke en beruchte mr. Jan Feitsma, procureur-generaal in Amsterdam die in 1944 door het verzet werd geliquideerd, blijft daarbij wat onderbelicht, maar zal zich ook moeilijk op basis van het bronnenmateriaal hebben laten reconstrueren. Vries, die zich gewoonlijk bezighoudt met de Oudfriese filologie, heeft een erg leesbaar boek afgeleverd. Het begrip ‘burgemeester in oorlogstijd’ krijgt er hier een dimensie bij.
(Ane van der Leij op “De digitale vitrine van de RUG”)

Het is origineel een biografie te schrijven over een NSB-burgemeester, vooral als niet alleen diens slechte kanten worden belicht. Gerben Feitsma was een Friese herenboer die zich als lokaal liberaal politicus manifesteerde. Ook had hij contacten in de beweging Landbouw en Maatschappij, een plattelandsorganisatie die in de jaren 30 misschien niet terecht, dan toch begrijpelijkerwijs, vond dat boerenorganisaties en politiek Den Haag te weinig deden. Na mei 1940 sloot hij zich aan bij de NSB en werd hij NSB-burgemeester van Kollumerland waar hij gemeenteraadslid was geweest. Na de oorlog beweerde hij dat hij had geprobeerd de inwoners te beschermen en derhalve klem was komen te zitten tussen beszetter burgers en partij Vries weet in dit boek aannemelijk te maken dat Feitsma inderdaad meestal de inwoners van zijn gemeente beschermde. Hij ondernam bijvoorbeeld nooit iets tegen onderduikers, al wist hij waar zij zaten. Uiteindelijk komt Feitsma naar voren als een tragische sukkel, die door zijn bewonderde broer, die het tijdens de oorlog tot procureur-generaal bij het gerechtshof schopte, binnen de NSB terecht kwam, maar zich in zijn omgeving min of meer fatsoenlijk bleef gedragen.

(Geschiedenis Magazine nr. 3, april 2009)

BOEKEN VAN Oebele Vries